Warmtepomp in een appartementencomplex: kan dat?

Een warmtepomp wordt vaak geassocieerd met een vrijstaand huis of een tussenwoning met eigen tuin. Maar kan het ook in een appartementencomplex, waar tientallen huishoudens onder één dak wonen, ruimte schaars is en de VvE over gemeenschappelijke delen beslist? Het korte antwoord: ja, in veel gevallen wel. Het lange antwoord hangt af van het gebouw, de isolatie, de ruimte en de keuze tussen individuele en collectieve systemen. In dit artikel leest u welke opties er zijn, welke voorwaarden gelden en hoe u als VvE of vastgoedeigenaar tot een goede keuze komt.

Hoe werkt een warmtepomp ook alweer?

Een warmtepomp haalt warmte uit een bron (buitenlucht, ventilatielucht, bodem of water) en brengt die met behulp van elektriciteit naar een hogere temperatuur. Die warmte gebruikt u voor verwarming en eventueel warm tapwater. Een warmtepomp werkt het efficiëntst als het verwarmingswater niet te heet hoeft te zijn. Daarom is een goed geïsoleerd gebouw met voldoende afgiftecapaciteit (grotere radiatoren, vloer- of wandverwarming) een belangrijke voorwaarde.

Er zijn twee hoofdvarianten:

• Hybride warmtepomp: werkt samen met de bestaande cv-ketel. De warmtepomp neemt het grootste deel van de verwarming voor zijn rekening; op koude dagen en voor warm water springt de ketel bij.
• Volledig elektrische (all-electric) warmtepomp: verzorgt verwarming en warm water volledig zonder gas. Dit vraagt meestal een beter geïsoleerd gebouw en een boilervat voor tapwater.

De uitdagingen in een appartementencomplex

In een complex komen een paar specifieke vragen naar boven die bij een eengezinswoning minder spelen:

Ruimte voor de buitenunit

Een lucht-waterwarmtepomp heeft een buitenunit nodig. Op een klein balkon is dat niet altijd mogelijk of gewenst, en op een gevel is toestemming van de VvE nodig. Bij een collectief systeem staan de units vaak op het dak, wat constructief en qua geluid moet worden beoordeeld.

Geluid

Buitenunits maken geluid. In een complex met veel buren dicht op elkaar is de plaatsing daarom extra belangrijk. Vraag naar de actuele geluidsregels voor warmtepompen en laat de installateur de plaatsing en geluidswaarden onderbouwen.

Isolatieniveau

Oudere complexen zijn vaak matig geïsoleerd. Een warmtepomp in een slecht geïsoleerd gebouw draait inefficiënt of houdt het binnen niet warm genoeg op koude dagen. Isolatie gaat daarom bijna altijd vóór de warmtepomp. Zie ook Spouwmuurisolatie: wanneer is het zinvol?

Elektrische aansluiting en netcongestie

Een warmtepomp gebruikt stroom. Bij veel appartementen tegelijk of bij een groot collectief systeem moet worden gecontroleerd of de aansluiting van het gebouw toereikend is. In delen van Nederland speelt bovendien netcongestie. RVO adviseert VvE's om bij een subsidieaanvraag voor verduurzaming vooraf na te gaan of hun regio hier last van heeft.

Besluitvorming

Ingrepen aan gemeenschappelijke delen (dak, gevel, leidingschachten) vragen een besluit van de VvE. Ook een individuele warmtepomp met een unit op de gevel valt daar meestal onder. Lees hoe u dit aanpakt in Een VvE verduurzamen: stappenplan van idee tot uitvoering.

Individueel of collectief?

De belangrijkste keuze is of elk appartement een eigen systeem krijgt, of dat het complex één gezamenlijke installatie krijgt.

Aspect	Individuele warmtepompen	Collectieve warmtepomp
Geschikt voor	Complexen met individuele cv-ketels, ruimte op balkons of in bergingen	Complexen met een collectieve ketel of blokverwarming, of met ruimte op het dak
Besluitvorming	Per eigenaar, met VvE-toestemming voor buitenunits en gevel	Volledig via de VvE
Ruimtebeslag	Unit per appartement, binnen en buiten	Centrale opstelling, weinig ruimte per appartement
Onderhoud	Per appartement geregeld	Eén onderhoudscontract voor het hele complex
Kostenverdeling	Per eigenaar	Via de VvE; vaak met individuele bemetering
Flexibiliteit	Eigenaren kunnen in eigen tempo overstappen	Alles in één keer, dus één project en één planning

Daarnaast zijn er tussenvormen. Denk aan een ventilatiewarmtepomp per appartement, die warmte terugwint uit de afgezogen ventilatielucht en geen buitenunit nodig heeft, of een collectieve bron (bijvoorbeeld een bodemlus) met kleine warmtepompen per woning. Welke variant past, hangt af van de bouw, het isolatieniveau, de bestaande installatie en de wensen van de leden.

Wanneer is een complex geschikt?

Een paar vuistregels voor een eerste inschatting:

1. Is het gebouw redelijk tot goed geïsoleerd? Dak, gevel, vloer en glas bepalen hoeveel warmte nodig is. Bij matige isolatie is een hybride oplossing vaak de eerste stap.
2. Kan er met een lagere aanvoertemperatuur worden verwarmd? Een eenvoudige test is de cv-ketel op een koude periode op een lagere aanvoertemperatuur te zetten en te kijken of het comfort voldoende blijft.
3. Is er ruimte? Voor buitenunits, binnenunits, een boilervat en leidingen.
4. Is de elektrische capaciteit toereikend? Dit moet een installateur of adviseur beoordelen.
5. Is er draagvlak in de VvE? Zonder besluit van de ALV komt er geen gezamenlijke oplossing.

Tip: Koppel de keuze voor een warmtepomp aan de levensduur van de bestaande installatie. Staan de cv-ketels of de collectieve ketel binnen enkele jaren op de vervangingslijst in het MJOP, dan is dat hét moment om de overstap voor te bereiden. Zo investeert u niet nog eens in een nieuwe gasketel die vijftien jaar mee moet.

De volgorde: eerst isoleren, dan de warmtepomp

Het is verleidelijk om direct met de warmtepomp te beginnen, maar de volgorde maakt veel uit. Hoe beter geïsoleerd, hoe kleiner (en goedkoper) de warmtepomp kan zijn en hoe efficiënter hij draait. Een logische volgorde is:

1. Isolatie van de schil: dak, spouw of gevel, vloeren, glas en kozijnen.
2. Goede ventilatie, eventueel met warmteterugwinning.
3. Afgiftesysteem geschikt maken voor lage temperatuur.
4. Warmtepomp (hybride of all-electric) plaatsen.
5. Eventueel zonnepanelen op het dak voor een deel van de stroom.

Deze stappen hoeven niet in één jaar. Met een goed meerjarenonderhoudsplan kunt u ze afstemmen op het gewone onderhoud.

Subsidie voor warmtepompen in een VvE

Voor VvE's met minimaal één koopwoning is er de SVVE van RVO. Volgens RVO kan een VvE daarmee onder meer subsidie aanvragen voor duurzame warmte-opties, naast isolatie. De aanvraag moet worden gedaan vóórdat de maatregelen worden uitgevoerd of aangeschaft, en voor een warmtepomp geldt volgens RVO een uitvoeringstermijn van twee jaar na goedkeuring. Individuele woningeigenaren kunnen voor een warmtepomp mogelijk terecht bij de ISDE. Bedragen en voorwaarden wijzigen regelmatig: controleer altijd de actuele regels op rvo.nl voordat u een opdracht geeft.

Praktijkvoorbeeld: een galerijflat met individuele ketels

Stel: een galerijflat uit de jaren zeventig met 40 appartementen, allemaal met een eigen cv-ketel in de berging. De VvE heeft de gevel en het dak enkele jaren geleden laten isoleren en het glas is grotendeels HR++. Veel ketels zijn ouder dan tien jaar.

Na een technische verkenning blijkt een collectief systeem lastig: er is geen centrale stookruimte en de leidingen lopen per appartement. Een hybride warmtepomp per appartement blijkt beter te passen. De VvE stelt een uniform plaatsingsvoorschrift op: buitenunits op een vaste plek op het balkon, in een vaste kleur, met eisen aan trillingsdemping en geluid. Eigenaren mogen zelf kiezen wanneer ze overstappen, bijvoorbeeld als hun ketel aan vervanging toe is, maar wel volgens dit voorschrift en via één gecoördineerde inkoop, zodat de prijs en kwaliteit voor iedereen gelijk zijn.

Voor verhuurders in het complex betekent dit dat ze de overstap kunnen plannen bij een huurderswissel. Lees daarover meer in Energielabel en verhuur: waar moet u als verhuurder op letten?

Onderhoud na plaatsing

Een warmtepomp heeft periodiek onderhoud nodig: filters reinigen, de buitenunit vrijhouden, het systeem controleren op lekkages en de instellingen optimaliseren. Bij een collectief systeem hoort daar een onderhoudscontract bij dat in het MJOP wordt opgenomen. Bij individuele systemen is het verstandig om eigenaren te wijzen op hun eigen verantwoordelijkheid en dit vast te leggen in de VvE-afspraken. Zie ook VvE-onderhoud: wat betaalt de VvE en wat de eigenaar?

Veelgemaakte fouten bij warmtepompen in complexen

In de praktijk zien we steeds dezelfde valkuilen terugkomen. Wie ze kent, kan ze voorkomen:

• Beginnen bij de installatie in plaats van bij de schil. Een warmtepomp in een slecht geïsoleerd gebouw wordt groter, duurder en minder efficiënt dan nodig.
• Geen afspraken over plaatsing. Zonder plaatsingsvoorschrift van de VvE ontstaat een rommelige gevel met units in alle soorten en maten, en discussie tussen buren over geluid.
• De elektrische capaciteit niet laten controleren. Pas bij de aansluiting blijkt dan dat de groepenkast of de gebouwaansluiting moet worden verzwaard, met vertraging tot gevolg.
• Subsidie te laat aanvragen. Bij de SVVE moet de aanvraag vóór de uitvoering worden ingediend. Wie eerst bestelt, loopt het risico de subsidie mis te lopen.
• Onderhoud vergeten. Een warmtepomp heeft periodieke controle nodig. Zonder onderhoudsafspraak daalt het rendement en neemt de kans op storingen toe.
• Bewoners niet meenemen. Een warmtepomp werkt anders dan een cv-ketel: hij verwarmt rustiger en gelijkmatiger. Zonder uitleg over de juiste instellingen zijn bewoners sneller ontevreden.

Met een vaste projectleider die van inventarisatie tot oplevering het overzicht houdt, voorkomt u de meeste van deze fouten. Lees meer in Projectmanagement bij renovatie: waarom één aanspreekpunt loont.

Veelgestelde vragen

Mag ik als appartementseigenaar zelf een warmtepomp plaatsen?

Binnen uw appartement in principe wel, maar voor een buitenunit op de gevel, het balkon of het dak heeft u meestal toestemming van de VvE nodig. Kijk in de splitsingsakte en het huishoudelijk reglement en overleg vooraf met het bestuur.

Is een hybride warmtepomp geschikt voor een appartement?

Vaak wel, vooral als er al een eigen cv-ketel is en het gebouw redelijk geïsoleerd is. De ketel blijft dan voor koude dagen en warm water.

Maakt een warmtepomp veel geluid?

De buitenunit maakt geluid. De plaatsing, demping en het type unit bepalen hoeveel buren daarvan merken. Laat de installateur dit vooraf onderbouwen en vraag naar de actuele geluidsregels.

Wat is beter: een collectieve of individuele warmtepomp?

Dat hangt af van de bestaande installatie en de ruimte. Bij blokverwarming of een centrale stookruimte ligt een collectieve oplossing voor de hand; bij individuele ketels vaak een individuele.

Moet het gebouw eerst geïsoleerd zijn?

Een goed geïsoleerd gebouw is een belangrijke voorwaarde voor een efficiënte warmtepomp. Isoleer daarom bij voorkeur eerst.

Is er subsidie voor een warmtepomp in een VvE?

Ja, VvE's met minimaal één koopwoning kunnen de SVVE van RVO gebruiken. Vraag aan vóór de uitvoering en controleer de actuele voorwaarden op rvo.nl.

Kan een warmtepomp ook in een oud complex?

Ja, maar meestal na het verbeteren van de isolatie en vaak eerst in hybride vorm. Een technische verkenning laat zien wat haalbaar is.

Advies en uitvoering uit één hand

RMS Multiservice is een familiebedrijf uit Berkel en Rodenrijs dat VvE's, verhuurders en vastgoedeigenaren in Zuid-Holland helpt bij verduurzaming, renovatie, technisch vastgoedbeheer en projectmanagement. Wij brengen de mogelijkheden van uw complex in kaart, stemmen af met installateurs en bewoners en coördineren de uitvoering, bijvoorbeeld in Den Haag, Schiedam of Berkel en Rodenrijs. Bekijk ons werkgebied, neem contact op of bel 010 307 21 20.